2026-10-30 · Polski Szlak Pamięci w Walii · Biografie i historie
Kawaler Orderu Virtuti Militari, uczestnik walk o niepodległość Polski, oficer II Korpusu Polskiego i człowiek, który po latach wojennej służby zatroszczył się o pochówek dawnego towarzysza broni w Cardiff.
Na cmentarzu Western Cemetery w Cardiff, w kwaterze J, spoczywa podpułkownik Ludwik Henryk Wilczyński.
Jego życie obejmowało dwie wojny światowe, walki o niepodległość i granice Polski, służbę w armii II Rzeczypospolitej oraz kampanię włoską II Korpusu Polskiego generała Władysława Andersa.
Był odznaczony zarówno polskim Orderem Virtuti Militari, jak i brytyjskim Orderem Imperium Brytyjskiego.
Jednak w jego historii znajduje się również mniej znany, bardzo osobisty rozdział, związany z majorem Franciszkiem Żukowskim, spoczywającym na tym samym cmentarzu.
Młodość na Wołyniu
Ludwik Henryk Wilczyński urodził się w 1892 roku w Żerebkach, w ówczesnym powiecie starokonstantynowskim guberni wołyńskiej, na ziemiach znajdujących się pod panowaniem Imperium Rosyjskiego.
Był synem Aleksandra Wilczyńskiego i Heleny z domu Kotowicz.
Dorastał w czasach, kiedy Polska pozostawała pod zaborami. Jego młodość przypadła na okres wielkich przemian politycznych i społecznych, zakończonych wybuchem I wojny światowej.
Z dostępnych dokumentów wojskowych wynika, że był związany z dawną armią rosyjską i polskimi formacjami wojskowymi powstającymi na Wschodzie.
Szczegóły najwcześniejszych lat jego służby wymagają jeszcze odtworzenia, ale już w 1920 roku występował jako oficer odrodzonego Wojska Polskiego.
Wojna polsko-bolszewicka i 29. Pułk Strzelców Kaniowskich
W okresie walk o granice II Rzeczypospolitej Ludwik Wilczyński służył w 29. Pułku Strzelców Kaniowskich, jednostce związanej z garnizonem w Kaliszu.
Był to ten sam pułk, w którym służył major Franciszek Żukowski.
19 sierpnia 1920 roku Wilczyński został zatwierdzony w stopniu kapitana piechoty, ze skutkiem od 1 kwietnia tego roku.
Za zasługi bojowe został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 3647.
Otrzymał również trzykrotnie Krzyż Walecznych.
Odznaczenia te świadczą o jego udziale w działaniach wojennych i wyróżnieniu za służbę. Szczegółowy opis czynów, za które otrzymał Virtuti Militari, znajduje się w dokumentacji wojskowej wymagającej dalszego opracowania.
Kariera oficera w niepodległej Polsce
Po zakończeniu wojny Ludwik Wilczyński pozostał w zawodowej służbie wojskowej.
W 1922 roku powierzono mu obowiązki dowódcy batalionu sztabowego 29. Pułku Piechoty.
31 marca 1924 roku został mianowany majorem piechoty, ze starszeństwem od 1 lipca 1923 roku.
W kolejnych latach pełnił funkcję kwatermistrza pułku, odpowiadając za organizację i zabezpieczenie codziennej działalności jednostki.
W maju 1927 roku objął dowództwo I batalionu 29. Pułku.
W kwietniu 1928 roku przeniesiono go do 51. Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Brzeżanach, gdzie został dowódcą II batalionu.
Jego kariera obejmowała więc zarówno dowodzenie żołnierzami, jak i zadania związane z administracją oraz logistyką wojskową.
W marcu 1930 roku został komendantem Powiatowej Komendy Uzupełnień w Nisku.
Od stycznia 1933 roku pełnił funkcję komendanta placu w Kaliszu.
Za działalność niepodległościową i długoletnią służbę otrzymał również Krzyż Niepodległości oraz Złoty Krzyż Zasługi.
Życie rodzinne i ostatnie lata przed wojną
Z zachowanej dokumentacji wynika, że Wilczyński był żonaty.
Był ojczymem Feliksa, Jana Konstantego i Zbigniewa Izydora Trzebuchowskich.
Dwaj z jego pasierbów również obrali drogę wojskową. Jan Konstanty służył jako kapitan artylerii, natomiast Zbigniew Izydor był oficerem kawalerii.
30 września 1935 roku Ludwik Wilczyński przeszedł w stan spoczynku na podstawie orzeczenia komisji wojskowo-lekarskiej.
Nie oznaczało to jednak całkowitego zakończenia jego działalności publicznej.
W latach 1937–1938 był związany z Junackimi Hufcami Pracy. Pełnił funkcję komendanta 14. batalionu pracy w Wilnie.
Hufce łączyły wychowanie młodzieży z przygotowaniem zawodowym i wykonywaniem prac społecznie użytecznych.
Był to kolejny etap jego życia, podczas którego doświadczenie wojskowe wykorzystywał poza regularną służbą liniową.
II wojna światowa — ponownie w polskim mundurze
Wybuch II wojny światowej otworzył kolejny rozdział jego wojskowej biografii.
Nie dysponujemy jeszcze pełnym przebiegiem jego losów z lat 1939–1941, jednak wiadomo, że znalazł się w Polskich Siłach Zbrojnych na Wschodzie, z których wyłonił się II Korpus Polski.
Pod koniec 1942 roku występował jako major i kwatermistrz 1. Lwowskiego Batalionu Strzelców.
Następnie służył w strukturach 5. Kresowej Dywizji Piechoty.
Jednostki II Korpusu Polskiego, dowodzonego przez generała Władysława Andersa, przeszły szlak przez Bliski Wschód do Włoch, gdzie uczestniczyły w jednej z najważniejszych kampanii Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Monte Cassino — kampania włoska
Ludwik Wilczyński uczestniczył w kampanii włoskiej, w tym w działaniach związanych z bitwą o Monte Cassino w maju 1944 roku.
Pełnił funkcję dowódcy 6. Kompanii Zaopatrywania związanej z 5. Kresową Dywizją Piechoty.
Jego obowiązki różniły się od zadań oficera dowodzącego kompanią piechoty podczas bezpośredniego szturmu.
Odpowiadał za transport i zaopatrzenie jednostek walczących na froncie.
W warunkach górzystego terenu, zniszczonych dróg i niemieckiego ostrzału dostarczanie amunicji, paliwa oraz pozostałych materiałów było zadaniem trudnym i niebezpiecznym.
Bez sprawnej pracy służb zaopatrzenia jednostki bojowe nie byłyby w stanie kontynuować działań.
Ludwik Wilczyński otrzymał Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 27332, potwierdzający jego związek z tą kampanią.
17 listopada 1944 roku — transport amunicji pod niemieckim ostrzałem
Jeden z najlepiej udokumentowanych epizodów jego służby wojennej wydarzył się podczas dalszych walk we Włoszech.
17 listopada 1944 roku Wilczyński odpowiadał za transport zaopatrzenia i amunicji w rejonie Castrocaro.
Kolumna musiała pokonać odcinek drogi San Lorenzo–Castrocaro, który znajdował się pod silnym ostrzałem niemieckiej artylerii.
Pomimo niebezpieczeństwa major osobiście kierował przejazdem kolumny amunicyjnej przez najbardziej zagrożony fragment trasy.
W zachowanym opisie wniosku o brytyjskie odznaczenie podkreślono jego opanowanie, zdecydowanie i przykład dawany podwładnym.
Wskazano również, że przez całą kampanię włoską wykazywał się dużą inicjatywą i oddaniem obowiązkom dowódcy.
Za tę postawę został przedstawiony do brytyjskiego odznaczenia.
Wniosek poparł generał Władysław Anders, dowódca II Korpusu Polskiego, a zatwierdził generał Richard McCreery, dowódca brytyjskiej 8. Armii.
Polski oficer odznaczony przez Brytyjczyków
13 sierpnia 1945 roku Ludwik Henryk Wilczyński otrzymał brytyjski Order Imperium Brytyjskiego w stopniu Member (MBE).
Było to uznanie dla jego służby i osiągnięć podczas kampanii włoskiej.
Posiadał także liczne polskie odznaczenia wojskowe, wśród nich:
* Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 3647. * Krzyż Niepodległości. * Krzyż Walecznych, nadany trzykrotnie. * Złoty Krzyż Zasługi. * Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 27332. * Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921.
Jego służba obejmowała zatem zarówno walki o odzyskanie i utrzymanie niepodległości Polski, jak i działania II Korpusu Polskiego w czasie II wojny światowej.
Powojenne życie w Cardiff
Po zakończeniu wojny Ludwik Wilczyński pozostał w Wielkiej Brytanii i związał swoje dalsze życie z Cardiff.
O codziennych losach podpułkownika na emigracji wiemy jeszcze stosunkowo niewiele. Nie udało się dotąd dokładnie ustalić jego powojennego zatrudnienia ani wszystkich form działalności w środowisku polonijnym.
Zachował się jednak dokument świadczący o jego więzi z dawnym towarzyszem broni.
Franciszek Żukowski — historia dawnej znajomości wojskowej
W 1966 roku w Cardiff zmarł major Franciszek Żukowski, oficer 29. Pułku Strzelców Kaniowskich, również odznaczony Orderem Virtuti Militari.
Wilczyński i Żukowski służyli przed laty w tej samej jednostce wojskowej.
Dokumenty Cardiff Council potwierdzają, że Ludwik Wilczyński zakupił w 1966 roku miejsce pochówku Franciszka Żukowskiego na Western Cemetery.
Z aktu zgonu Żukowskiego wynika także, że formalnościami dotyczącymi jego pochówku zajmowała się osoba z rodziny Wilczyńskich.
To szczególny ślad osobistych relacji między dawnymi żołnierzami.
Dwa nazwiska, które pojawiają się obok siebie w historii 29. Pułku Strzelców Kaniowskich, spotykamy ponownie kilkadziesiąt lat później w dokumentacji cmentarnej w Cardiff.
Nie wiemy dokładnie, jak długo utrzymywali kontakt ani jak wyglądała ich znajomość na emigracji.
Wiemy jednak, że Wilczyński zatroszczył się o miejsce pochówku swojego dawnego towarzysza broni.
Ostatnie lata i miejsce spoczynku
Ludwik Henryk Wilczyński zmarł 28 czerwca 1975 roku w wieku 82 lat.
Został pochowany na Western Cemetery w Cardiff, w kwaterze J, w grobie nr 55.
Obok spoczywa Franciszek Żukowski, którego miejsce pochówku Wilczyński pomógł zabezpieczyć dziewięć lat wcześniej.
Dzisiaj oba groby stanowią świadectwo obecności polskich oficerów i kombatantów w powojennej Walii.
Dwa życiorysy, jedna historia
Dla mnie najbardziej interesujące jest to, że za wojskowymi stopniami i odznaczeniami kryją się nie tylko wydarzenia z pól bitewnych.
Ludwik Wilczyński był żołnierzem, dowódcą, organizatorem wojskowego zaopatrzenia i członkiem rodziny. Przeżył upadek dawnych imperiów, odzyskanie przez Polskę niepodległości, dwie wojny światowe i emigrację.
Otrzymał polskie i brytyjskie odznaczenia za służbę wojskową.
A jednak jednym z najbardziej wymownych dokumentów, jakie pozostały po nim w Cardiff, jest zapis dotyczący zakupu grobu dla innego polskiego oficera.
📍 Western Cemetery, Cardiff — Section J, Grave 55
⸻
Źródła historyczne:
1. Wojskowe Biuro Historyczne — Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, Ludwik Wilczyński, sygn. I.482.64-5456. 2. Roczniki Oficerskie Wojska Polskiego z lat 1923, 1924, 1928 i 1932. 3. Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, lata 1920–1935. 4. Felicjan Pawlak, Z Oflagu do Tobruku i w nieznane. Diariusz 1939–1943, oprac. Karol Łopatecki, 2019. 5. Dokumentacja rekomendacji do brytyjskiego odznaczenia MBE za kampanię włoską, przytoczona w dyskusji historycznej „British Awards for Polish Soldiers”, WarRelics.eu. 6. Tomasz Mądrzyk, Major Franciszek Żukowski (1890–1966), niezależne opracowanie historyczne, Blackwood, listopad 2025 — dokumentacja Cardiff Council i General Register Office. 7. Dokumentacja fotograficzna grobów na Western Cemetery w Cardiff.
Opracowanie: Polski Szlak Pamięci – Walia.
#PolskiSzlakPamięci #LudwikWilczyński #VirtutiMilitari #MonteCassino #PolacyWWalii #Cardiff
Źródła i powiązania
- Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, Ludwik Wilczyński, sygn. I.482.64-5456 — Wojskowe Biuro Historyczne
- Roczniki Oficerskie Wojska Polskiego, 1923, 1924, 1928 i 1932 — Wojsko Polskie / Centralne Archiwum Wojskowe
- Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1920–1935 — Ministerstwo Spraw Wojskowych
- Felicjan Pawlak, Z Oflagu do Tobruku i w nieznane. Diariusz 1939–1943, oprac. Karol Łopatecki, 2019 — Felicjan Pawlak / Karol Łopatecki
- British Awards for Polish Soldiers — omówienie rekomendacji do MBE za kampanię włoską — WarRelics.eu
- Tomasz Mądrzyk, Major Franciszek Żukowski (1890–1966), Blackwood, listopad 2025 — Cardiff Council i General Register Office — Prywatne opracowanie historyczne / dokumentacja Cardiff Council i GRO
- Dokumentacja fotograficzna grobów na Western Cemetery w Cardiff — Polski Szlak Pamięci – Walia

